پختن سمنو از سنتهاى بسیار کهن ایرانیان است. پخت سمنو در اکثر شهرهاى ایران رایج است و هر منطقه روش خاصى براى پخت آن دارد. در قزوین روش تهیهٔ سمنو به شرح ذیل است:
ماده اصلى سمنو جوانهٔ گندم و آرد است. ابتدا گندم را شستشو داده و آن را به مدت سه روز در میان پارچهٔ خیس نگهدارى مىکنند. در این مدت گندمها جوانههاى بسیار ریزى مىزنند که به آنها سبزک مىگویند. سپس آنها را روى سطحى تخت پهن مىکنند و روى آن پارچهاى مىکشند و هر از چند مدتى روى آنها آب مىپاشند. این عمل را تا زمانى که جوانهها حدود یک و نیم سانتىمترى شوند، ادامه مىدهند. بعد آنها را درون چرخ مىریزند و آبشان را مىگیرند. این عمل در گذشته توسط هاون انجام مىشد. مایعى همانند شیر از آن خارج مىشود، آن را صاف کرده و سپس داخل تیان یا دیگ مىریزند. در این زمان، آرد را که قبلاً الک کردهاند، به نسبت سه به یک به آن مىافزایند. در حین ریختن آرد چندین نفر دور دیگ مىایستند و آن را هم مىزنند. سپس آتش را روشن مىکنند ولى هم زدن یا اسدام زدن قطع نمىشود تا زمانى که ماده به جوش بیاید. این قسمت کار بدلیل سخت بودن آن، بیشتر توسط آقایان انجام مىشود. در هنگام هم زدن مرتّب صلوات مىفرستند و دعا مىکنند و هر کسى هم که حاجتى داشته باشد کفگیر یا اسدام را گرفته و شروع به هم زدن مىکند.
هنگامى که کمکم سمنو رنگ به خود مىگیرد، زیر آتش را کم مىکنند ولى هم زدن را بیشتر مىکنند. این عمل آن قدر ادامه مىیابد تا زمانى که سمنو مقدارى خود را بگیرد یا اصطلاحاً سنگین بالا بیاید. در این هنگام مقدارى فندق درون آن مىریزند و زیر آن را خاموش مىکنند و روى آن را مىپوشانند و به اصطلاح آن را دم مىگذارند. روى آن را سجادهاى پهن مىکنند و در درون آن یک آینه، یک ظرف آب، یک سرمهدان و یک جلد کلامالله مجید مىگذارند تا چهار ساعت بدین حالت باقى بماند.
مردم اعتقاد دارند که در این مدت حضرت فاطمه (س) مىآیند، ابتدا قرآن را برداشته و قرائت مىکنند. سپس مقدارى از آب را مىنوشند و بر چشمان خود از آن سرمهدان سرمه مىکشند و سپس انگشتى به درون دیگ سمنو مىزنند. به همین خاطر هنگامى که بخواهند در دیگ را بردارند، قبل از آن، آب آن ظرف را که متبرک شده است با قاشًق چایخورى بین اعضاء تقسیم مىکنند. همچنین خانمها از آن سرمهدان بر چشمهاى خود مىکشند. پس از برداشتن در دیگ، سمنوى پختهشده را بین اعضاء و همچنین همسایگان و بستگان پخش مىکنند.
باید یادآور شد که سمنو پختن کارى بسیار سخت است. معمولاً زنان یک محله و یا فامیل جمع مىشوند و در یک منزل اقدام به پخت آن مىکنند. مواد مورد نیاز سمنو اغلب توسط اهالى فراهم آورده مىشود و نیز به خاطر جبران زحمات صاحبخانه معمولاً یک دست خلعت یا لباس و عدهاى نیز به جاى آن شیرینى و یا کلهقند مىآورند.
پخت سمنو از سنت های بسیار کهن مردم قزوین بشمار می رود و امروزه در مناطق قدیمی شهر این سنت به شکل اعتقادی و مذهبی انجام می شود.
به گزارش ایرنا، قبل از فرارسیدن نوروز، از اعمالی که کم و بیش در گوشه و کنار مناطق مختلف ایران به چشم می خورد مراسم سمنوپزان است.
پختن سمنو با آداب خاصی انجام می شود و این سمنوپزان نه تنها برای درست کردن یکی از اجزای سفره هفت سین، بلکه ، نذری برای برآورد شدن حاجات نیز به شمار می رود.
شهروندان قزوینی معتقدند ، صاحب اصلی دیگ سمنو حضرت فاطمه زهرا(س) است و این کار با حضور تعداد زیادی از زنان انجام می شود.
گندم برای پخت سمنو از مرغوبترین محصول گندم سال انتخاب میشود و از شروع پاک کردن گندم تا به عمل آمدن و پخش سمنو با مراسم خاص و مشارکت اقوام و آشنایان همراه است.
این سنت که منتسب به حضرت فاطمه زهرا (س) دخت گرامی رسول اکرم (ص) است، با پاک کردن گندم و شستن آن آغاز و گندم پس از شستن خیس شده و روزانه دو تا سه بار شسته و آب آن تازه میشود.
با توجه به سردی و گرمی هوا، طی سه تا پنج روز جوانه گندم میروید، گندم به دو صورت استفاده از چرخ و کوبیدن له شده و آب آن استخراج میگردد.
برای پخت سمنو آرد گندم در سه مرحله تفت داده شده و بعد با شیره استخراج شده از جوانه گندم و آب مخلوط میشود.
در این مرحله تا زمان تغییر رنگ مخلوط از سفید به قهوه ای، سمنو به مدت 24ساعت با کفگیرهای مخصوص هم زده میشود.
بانی مراسم پخت سمنو و شخص نذر کننده، مواد و ابزار مورد نیاز برای این امر را آماده می کند.
دیگهای سمنو معمولا از صبح بار گذاشته شده و با توجه به زحمت زیاد و نیاز به مشارکت چند نفر برای هم زدن آن، مراسم پخت یک نوع آش نیز در ظهر یا بعد ازظهر شروع پخت سمنو برگزار میشود.
با گفتن "بسم الله" اجاق روشن و شروع به پخت شیره های گندم در دیگ می شود و نزدیکان و همسایگان در ساعتی مقرر با گل و شیرینی به محفل آمده و به این ترتیب بر شگون و برکت مجلس می افزایند.
صاحب خانه که نذر دار اصلی و گاه طباخ سمنو است، کفگیر یا ملاقه بلند را با دو دست می گیرد و چند دور با آن، سمنو را هم می زند و پس از آن، زن های حاضر، یکایک همین کار را می کنند.
خواندن زیارات نامه حضرت زهرا(س) و دعای توسل بر شکوه و معنویت این سنت می افزاید.
در مراسم سمنو پزان یک نفر وظیفه پذیرایی از میهمانان و یک نفر مامور اسفند دود کردن است و با ورود هر یک نفر به جمع، اسفند دود میشود چرا که مردم عقیده دارند سمنو به نظر افراد بسیار حساس است و باید از هر نظر بدی مصون بماند.
در پخت سمنو و نذری هایی از این دست، عده ای از دوستان و آشنایان که دارای نذری هستند و یا حتی حاجتی دارند، صاحب نذر و بانی پخت سمنو را از پیش خبر می کند و او را از نیت و تصمیمشان مبنی بر آوردن بعضی لوازم مورد نیاز سمنو مانند بادام، گردو، پسته و فندق و یا حتی آرد، با خبر می کند و او نیز موظف است که آنها را در زمان مناسب فرا خواند.
پس از هم زدن، زمانی که سمنو به جوشیدن "وغل غل" افتاد زن هایی که نذر ریختن پسته یا بادام و ... در دیگ سمنو دارند، نذری خود را مشت مشت در آن می ریزند و پس از افزودن مقدار متناسب از آرد، دوباره آن با سلام و صلوات هم می زنند و پس از آن کفگیر را به کنار گذاشته و سمنو را "دم" می کنند و روی دیگ را با مقداری آتش و خاکستر می پوشانند.
در این شب و در بعضی از محافل (با توجه به میل و میزان نذر بانی مراسم) فردی مداح یا روضه خوان دعوت می شود که به مداحی و روضه خوانی می پردازد .
پس از دم کردن سمنو و در دیگ را گذاشتن، تعدادی از بانوان حاضر، نزدیک دیگ و بعضی در ساختمان خانه بانی مراسم، بیدار می مانند و دست به دعا برمی دارند و پیش از نماز صبح دو رکعت نماز حاجت به جا می آورند.
حاجت های خود را به وساطت و شفاعت فاطمه زهرا (س) از خداوند می خواهند و با خود شرط می کنند که اگر نیازشان برآورده شد، سال دیگر در سمنوپزان دیگری، دو یا چند برابر آرد یا پسته یا بادام خواهند آورد و یا خود بانی پخت سمنو خواهند شد.
صبح روز موعود با سلام و صلوات و دلهایی پر از حاجت در دیگ در مراسمی خاص برداشته شده و سمنو در میان مردم پخش میشود.
یکایک زنان حاضر، کاسه ای به دست می گیرند و بخشی از آن را برای اهالی، همسایگان و حتی کسبه محل به عنوان "نذری" می برند و مانده سمنو را صاحب مجلس، برای سفره هفت سین خود نگه می دارد که مایه تبرک و نشاط است .
ظرف سمنو به هرکس که داده میشود هدیهای مانند نبات ،شکر یا نقل در آن میگذارد و به صاحب سمنو بر میگرداند.
